Fiscus eist geld bij erven en schenken

Door Cees Langerak

Bij een erfenis of een schenking eist de fiscus het zijne op. Dankzij vrijstellingen telt een deel van de nalatenschap of de schenking niet mee voor de belastingheffing. De vrijstellingen zijn per 1 januari van dit jaar (2004) gestegen, evenals de heffingen.

Bij het verdelen van een erfenis kijkt de Belastingdienst gretig toe. Een schenking trekt eveneens de belangstelling van de fiscus. Want zowel over een nalatenschap als over een schenking moet u in beginsel belasting betalen.

Echter, een deel van een erfenis of schenking blijft buiten schot. Daardoor betaalt u over sommige (geringe) erfenissen of (geringe) schenkingen niets. De bedragen die buiten de heffing vallen, heten vrijstellingen. Voor een ieder kunnen die verschillend uitpakken. Echtgenoten bijvoorbeeld hebben een hogere vrijstelling dan kinderen. En kinderen hebben op hun beurt weer een hoger ‘belastingvrijdom’ dan neven en nichten. Een vuistregel in deze is dat de vrijstelling hoger is naarmate de familierelatie hechter is.

De belasting over een erfenis heet successierecht en die over een schenking schenkingsrecht. Het heffingstarief over beide belastingen is hetzelfde en kent een oplopend tarief (progressief: hoe hoger de erfenis, hoe zwaarder de belasting). Door bij leven tijdig en regelmatig wat te schenken aan erfgenamen, is de progressie van het successierecht te ontwijken. Zeker als u maximaal gebruik maakt van de vrijstellingen.

Interessant is ook dat ouders éénmalig een fors bedrag belastingvrij aan hun (schoon)kinderen mogen schenken. Aan een (schoon)kind in de leeftijd tussen 18 en 35 jaar kunnen ze dit jaar belastingvrij maximaal 21.209 euro schenken. In voorgaande jaren mag dit dan niet zijn gebeurd. De hoge vrijstelling geldt ook voor stief- en pleegkinderen. Is een kind ouder dan 35 jaar, dan kan het ook van de eenmalige grote vrijstelling gebruiken maken als de echtgeno(o)te jonger is dan 35 jaar.

Voor het onbelast laten van de schenking moeten de kinderen tijdig aan de Belastingsdienst melden dat zij een beroep doen op eenmalige vrijstelling. Het schenken van vermogen aan kinderen kan dus tot voordeel hebben dat u over de nalatenschap de progressieve heffing van het successierecht aftopt en daardoor minder belasting hoeft te betalen.

Voor 2004 zijn de van successierecht vrijgestelde bedragen (tussen haakjes die van 2003):

echtgenoten: 496.324 euro (€ 484.691,-);

jonge kinderen beneden 23 jaar: 4243 euro (€ 4143,-) voor elk jaar dat het jonger is dan 23, maarten minste 8483 euro (€ 8284,-);

oudere kinderen vanaf 23 jaar: 8483 euro (€ 8284,-), maar (€ 4.851,-)

jonge invalide kinderen beneden 23 jaar: 4243 euro (€ 4143,-) voor elk jaar dat het jonger is dan 23, maarten minste 12.725 euro (€ 12.426,-) en voor oudere invalide kinderen vanaf 23 jaar 8483 euro (€ 8284,-);

ouders: 42.413 euro (€ 41.418-);

andere bloedverwanten in de rechte lijn (zoals kleinkinderen en grootouders): 8483 euro
(€ 8284,-) als drempel*);

ongehuwd samenwonenden: voor de ongehuwd samenwonende, die na zijn l8de jaar ten minste zes maanden met de erflater tot diens overlijden een gemeenschappelijke huishouding heeft gevoerd en voldoet aan de verdere eisen (zie TARIEF successie- en schenkingsrecht toelichting onder punt 2, onderdeel a) geldt, evenals voor gehuwden, een vrijstelling van 496.324 euro (€ 484.691,-).

Voor ongehuwd samenwonenden die na hun 22ste jaar ten minste vijf jaren met erflater tot diens overlijden hebben samengewoond, geldt een vrijstelling van:

- 496.324 euro (€ 484.691) als er sprake is van een zogeheten tweerelatie (zie onderdeel b onder punt 2 bij toelichting TARIEF successie- en schenkingsrecht);

-248.163 euro (€ 42.346,-) als er sprake is van een zogeheten meerrelatie (zie hiervoor onderdeel c onder punt 2 bij toelichting TARIEF successie- en schenkingsrecht);

Heeft de samenleving vier, drie of twee jaar geduurd, dan gelden in beide genoemde gevallen de vrijstellingen respectievelijk

- 198.527 euro (€ 193.874,-) bij vier jaar;

- 148.894 euro (€ 145.404,-) bij drie jaar;

- 99.260 euro (€ 96.933,-) bij twee jaar.

Rechtspersonen, die onder het heffingstarief van 11 procent vallen (zoals kerkelijke levensbeschouwelijke, culturele, wetenschappelijke, charitatieve of algemeen nut beogende instellingen in Nederland): van 8483 euro (€ 8284,-) als drempel*) mits de erfenis van algemeen belang is;

alle andere gevallen: 1839 euro (€ 1795,-).

Op de vrijstellingen van echtgenoten, de ongehuwd samenwonenden (bedoeld in punt 2 bij TARIEF successie- en schenkingsrecht), kinderen tot 23 jaar en ouders komen eventuele pensioenrechten in mindering (bij echtelieden en ongehuwd samenwonenden voor de helft). De vermindering is aan een maximum gebonden, zodat de vrijstelling voor echtelieden en ongehuwd samenwonenden in 2004 nooit minder kan zijn dan 141.807 euro (€138.483,-en voor de meerrelaties nooit minder dan 70.909 euro (€ 9.247,-).

Voor invalide kinderen tot 23 jaar is de vrijstelling nooit minder dan 12.725 euro
(€ 12.426,-). Andere kinderen tot 23 jaar en ouders hebben een vrijstelling die nooit minder dan 8483 euro (€ 8284,-) kan zijn.

De nieuwe vrijstellingen schenkingsrecht voor 2004 zijn (tussen haakjes de van 2003):

schenkingen door ouders aan kinderen: 4243 euro (€ 4143,-) totaal per kalenderjaar en eenmalig 21.209 euro (€ 20.711,-) voor kinderen tussen 18 en 35 jaar, mits in de belastingaangifte op de vrijstelling een beroep wordt gedaan;
rechtspersonen die vallen onder het tarief van 11 procent (zoals kerkelijke levensbeschouwelijke, culturele, wetenschappelijke, charitatieve of algemeen nut beogende instellingen in Nederland): 4243 euro (€ 4143,-) als drempel) per periode van twee jaar mits de schenking van algemeen belang is;

alle andere gevallen: 2546 euro (€ 2486,-) als drempel*) per periode van twee jaar.

1 De drempel in het successie- en schenkingsrecht is een vrijstelling die in beginsel vervalt als de erfenis of schenking het maximum van de vrijstelling te boven gaat.

Bron : Algemeen Dagblad NL 23.01.2004